- Urząd Komunikacji Elektronicznej

Zweryfikowani badacze

• Wpisz pytanie lub słowo kluczowe, aby znaleźć odpowiedź.

• W jaki sposób badacze mogą uzyskiwać dostęp do danych bardzo dużych platform i wyszukiwarek? rozwiń element

  Rozporządzenie DSA przewiduje szczególne rozwiązania umożliwiające badaczom dostęp do danych bardzo dużych platform internetowych i bardzo dużych wyszukiwarek internetowych. Dostęp do tych danych ma umożliwiać prowadzenie badań nad funkcjonowaniem największych usług cyfrowych oraz nad ryzykiem systemowym, które może być związane z ich działaniem. Zakres i zasady dostępu zależą jednak od rodzaju danych oraz celu, w jakim badacz chce je wykorzystać. Rozporządzenie DSA przewiduje w tym zakresie dwa odrębne mechanizmy.

  Dostęp do danych publicznie dostępnych – art. 40 ust. 12 rozporządzenia DSA

  Pierwszy mechanizm dotyczy danych, które są publicznie dostępne w interfejsie internetowym VLOP lub VLOSE. Art. 40 ust. 12 rozporządzenia DSA umożliwia dostęp do takich danych badaczom spełniającym warunki określone w tym przepisie. Dostęp ten służy prowadzeniu badań, które przyczyniają się do wykrywania, identyfikowania i zrozumienia ryzyka systemowego w Unii. W tym przypadku nie mamy do czynienia z procedurą przyznawania statusu zweryfikowanego badacza przewidzianą dla dostępu do danych na podstawie art. 40 ust. 4 rozporządzenia DSA.

  Dostęp zweryfikowanych badaczy do danych – art. 40 ust. 4 rozporządzenia DSA

  Drugi mechanizm pozwala na uzyskanie dostępu do danych VLOP lub VLOSE, które są potrzebne do realizacji konkretnego projektu badawczego dotyczącego ryzyka systemowego. Dostęp może zostać przyznany na potrzeby badań, które przyczyniają się do:

  • wykrywania, identyfikowania i zrozumienia ryzyka systemowego w Unii Europejskiej;
  • oceny adekwatności, efektywności i skutków środków stosowanych w celu ograniczania takiego ryzyka.

  W tym przypadku dostęp do danych jest związany z procedurą przewidzianą w art. 40 rozporządzenia DSA. Badacz musi spełnić warunki określone w art. 40 ust. 8 rozporządzenia DSA i uzyskać status zweryfikowanego badacza w odniesieniu do konkretnego projektu badawczego.

  Samo uzyskanie statusu nie oznacza jednak jeszcze automatycznego dostępu do danych. Status zweryfikowanego badacza jest jednym z elementów procedury prowadzącej do określenia, do jakich danych, w jakim zakresie, na jakich warunkach i przez jaki okres badacz będzie mógł uzyskać dostęp.

• Kim jest zweryfikowany badacz? rozwiń element

  Zweryfikowany badacz to podmiot, który spełnia warunki określone w art. 40 ust. 8 rozporządzenia DSA i któremu został przyznany status przez Koordynatora ds. usług cyfrowych właściwego dla miejsca siedziby (VLOP lub VLOSE) na potrzeby przeprowadzenia konkretnego projektu badawczego.

  Badania prowadzone przez zweryfikowanych badaczy są ściśle związane z pojęciem ryzyka systemowego (art. 34 i 35 rozporządzenia DSA).

• Jakiego rodzaju ryzyka mogą być przedmiotem badań? rozwiń element

  Badania prowadzone w ramach dostępu przewidzianego w art. 40 rozporządzenia DSA są ściśle związane z pojęciem ryzyka systemowego. Chodzi o ryzyka wynikające z projektowania lub funkcjonowania VLOP i VLOSE oraz korzystania z ich usług, które – ze względu na skalę działania tych usług – mogą wywoływać istotne skutki w całej Unii Europejskiej.

  Art. 34 rozporządzenia DSA wyróżnia cztery podstawowe kategorie takich ryzyk:

  • rozpowszechnianie nielegalnych treści za pośrednictwem usług VLOP lub VLOSE,
  • negatywne skutki dla wykonywania praw podstawowych, w tym m.in. prawa do poszanowania godności ludzkiej, życia prywatnego i rodzinnego, ochrony danych osobowych, wolności wypowiedzi i informacji, niedyskryminacji, praw dziecka oraz wysokiego poziomu ochrony konsumentów,
  • negatywne skutki dla dyskursu obywatelskiego, procesów wyborczych i bezpieczeństwa publicznego,
  • negatywne skutki związane m.in. z przemocą ze względu na płeć, ochroną zdrowia publicznego i małoletnich oraz poważnymi konsekwencjami dla dobrostanu fizycznego i psychicznego osób.

   

  Przykład: Projekt badawczy może dotyczyć np. wpływu systemu rekomendacji bardzo dużej platformy internetowej na rozpowszechnianie określonego rodzaju nielegalnych treści albo jego potencjalnego wpływu na prawa małoletnich. W takim przypadku badacz powinien wykazać związek planowanego badania z odpowiednią kategorią ryzyka systemowego oraz wyjaśnić, dlaczego dostęp do określonych danych VLOP lub VLOSE jest potrzebny do przeprowadzenia tego badania.

• Czy na podstawie art. 40 ust. 4 rozporządzenia DSA badacze mogą występować o uzyskanie danych od innych dostawców aniżeli dostawcy bardzo dużych platform internetowych lub bardzo dużych wyszukiwarek internetowych? rozwiń element

  Nie. Dostęp o którym mowa w art. 40 ust. 4 rozporządzenia DSA dotyczy jedynie dostępu do danych VLOP lub VLOSE.

• Czy wniosek o przyznanie statusu zweryfikowanego badacza może dotyczyć zespołu badawczego? rozwiń element

  Tak. Wniosek o dostęp do danych może dotyczyć projektu realizowanego przez grupę badaczy. W takim przypadku każdy badacz, który ma uzyskać status zweryfikowanego badacza, podlega odrębnej ocenie pod kątem spełnienia warunków określonych w art. 40 ust. 8 rozporządzenia DSA.

  Dlatego we wniosku o uzyskanie statusu zweryfikowanego badacza należy jasno wskazać skład zespołu badawczego, role jego poszczególnych członków oraz zakres, w jakim poszczególne osoby będą uczestniczyły w projekcie i korzystały z danych. W szczególności powinno być możliwe ustalenie, kto będzie miał dostęp do danych i na jakich zasadach. Ma to znaczenie zarówno dla oceny spełnienia warunków dotyczących poszczególnych badaczy, jak i dla zapewnienia odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa i poufności danych.

• Kiedy Prezes UKE może rozpatrzyć wniosek o przyznanie statusu zweryfikowanego badacza? rozwiń element

  Prezes UKE może rozpatrzyć wniosek o przyznanie statusu zweryfikowanego badacza, jeśli:

  • Prezes UKE jest Koordynatorem ds. usług cyfrowych właściwym dla dostawcy VLOP lub VLOSE, którego danych dotyczy wniosek lub
  • Prezes UKE jest Koordynatorem ds. usług cyfrowych państwa członkowskiego organizacji badawczej, której badacz jest członkiem.

  Dlatego w przypadku zweryfikowanych badaczy złożenie wniosku do Prezesa UKE nie zawsze oznacza, że to Prezes UKE będzie organem ostatecznie przyznającym status.

• W jakim zakresie oceniany będzie wniosek złożony do Prezesa UKE jako Koordynatora ds. Usług Cyfrowych właściwego dla organizacji badawczej? rozwiń element

  Jeżeli Prezes UKE działa jako Koordynator państwa członkowskiego organizacji badawczej, której członkiem jest badacz, Prezes UKE dokonuje wstępnej oceny - przekazuje wniosek, dokumenty i swoją ocenę Koordynatorowi właściwemu dla miejsca siedziby VLOP lub VLOSE - ten Koordynator podejmuje decyzję o przyznaniu statusu zweryfikowanego badacza.

• Ile czasu ma Prezes UKE na rozpatrzenie wniosku o przyznanie statusu zweryfikowanego badacza? rozwiń element

  Prezes UKE rozpatruje wniosek o przyznanie statusu zweryfikowanego badacza w terminie nie dłuższym niż 2 miesiące od dnia jego złożenia.

  Sprawne przeprowadzenie oceny zależy m.in. od kompletności wniosku oraz tego, czy przedstawione informacje i dokumenty pozwalają na ocenę spełnienia warunków przyznania statusu zweryfikowanego badacza bez konieczności podejmowania dodatkowych czynności.

  Dlatego przed złożeniem wniosku warto sprawdzić, czy zawiera on wszystkie wymagane informacje i dokumenty.

  Należy przy tym podkreślić, że termin 2 miesięcy wskazany w art. 22za ust. 1 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną dotyczy tylko i wyłącznie przyznania statusu zweryfikowanego badacza, a nie udzielenia dostępu do wnioskowanych danych. Szczegółowe zasady w tym zakresie określa rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2025/2050, zgodnie z którym, Koordynator właściwy dla miejsca siedziby dostawcy VLOP lub VLOSE powinien, co do zasady, w ciągu 80 dni roboczych od dnia złożenia wniosku o dostęp do danych ustalić, czy na jego podstawie może zostać sformułowany uzasadniony wniosek skierowany do dostawcy. Termin ten służy więc ocenie wniosku i przygotowaniu uzasadnionego wniosku o dostęp do danych – nie jest terminem, po którego upływie badacz automatycznie otrzymuje dane.

• Czy można wysłać więcej niż jeden wniosek o przyznanie statusu zweryfikowanego badacza? rozwiń element

  Tak. Przyznanie statusu zweryfikowanego badacza dotyczy konkretnego projektu badawczego. Z tego względu każdy zainteresowany podmiot może złożyć różne wnioski o przyznanie statusu, które będą dotyczyły różnych projektów badawczych.

• Kiedy Prezes UKE może przeprowadzić czynności sprawdzające? rozwiń element

  Czynności sprawdzające mogą być prowadzone zarówno wobec podmiotu ubiegającego się o przyznanie status zweryfikowanego badacza, jak i wobec organu, który już uzyskał status zweryfikowanego badacza.

  W przypadku podmiotu ubiegającego się o przyznanie statusu zweryfikowanego badacza, czynności sprawdzające służą weryfikacji, czy spełnia on warunki określone w art. 40 ust. 8 rozporządzenia DSA. Nie są one obligatoryjnym elementem każdego procesu przyznawania statusu – mogą zostać przeprowadzone, jeżeli potrzebna jest dodatkowa weryfikacja informacji istotnych dla oceny spełnienia warunków przyznania statusu zweryfikowanego badacza.

  Czynności sprawdzające mogą być prowadzone również po przyznaniu status zweryfikowanego badacza w celu ustalenia, czy zweryfikowany badacz nadal spełnia wymagane warunki.

• Czy dla uzyskania dostępu do danych niezbędnym jest posiadanie i wykorzystywanie konta w Portalu? rozwiń element

  Tak. Dla uzyskania danych do VLOP lub VLOSE na podstawie art. 40 ust. 4 rozporządzenia DSA niezbędnym jest posiadanie i stosowanie konta w DSA Data Access Portal.

• Czy zweryfikowani badacze mogą przekazywać dane do których uzyskali dostęp na podstawie art. 40 ust. 4 rozporządzenia DSA innym badaczom? rozwiń element

  Nie. Dostęp do danych przysługuje jedynie badaczom, którzy zostali wskazani we wniosku i którzy uzyskali status zweryfikowanego badacza.

• Czy Prezes UKE jest zobowiązany do publikowania wykazu podmiotów, którym przyznał status zweryfikowanych badaczy? rozwiń element

  Nie. Ustawa o świadczeniu usług drogą elektronicznych nie nakłada na Prezesa UKE obowiązku publikacji wykazu podmiotów, którym Prezes UKE przyznał status zweryfikowanego badacza.

• Gdzie znajdę aktualną listę VLOP i VLOSE? rozwiń element

  Aktualna lista bardzo dużych platform internetowych i bardzo dużych wyszukiwarek internetowych znajduje się na stronie internetowej Komisji Europejskiej.