Uzyskanie statusu zweryfikowanego badacza wymaga spełnienia warunków określonych w art. 40 ust. 8 rozporządzenia DSA. Warunki te dotyczą zarówno samego badacza i jego niezależności, jak również projektu badawczego, sposobu finansowania badań, bezpieczeństwa danych oraz zakresu wnioskowanego dostępu.
1. Członkostwo w organizacji badawczej
O status może ubiegać się badacz, który jest członkiem organizacji badawczej w rozumieniu art. 2 pkt 1 dyrektywy (UE) 2019/790. We wniosku należy przedstawić informacje pozwalające wykazać zarówno przynależność badacza do takiej organizacji, jak i spełnienie przez samą organizację kryteriów wynikających z prawa UE. W zależności od przypadku znaczenie może mieć np. dokument potwierdzający zatrudnienie albo inną formę prawnego powiązania badacza z organizacją badawczą.
2. Niezależność od dostawców platform internetowych
Badacz ubiegający się o status zweryfikowanego badacza musi być niezależny od interesów handlowych. Chodzi o zapewnienie, aby projekt badawczy i sposób jego realizacji nie były podporządkowane interesom komercyjnym podmiotów, które mogłyby wpływać na przebieg lub wyniki badania. Przy ocenie tego warunku istotne mogą być w szczególności relacje badacza i organizacji badawczej z podmiotami komercyjnymi oraz rozwiązania służące zapobieganiu sytuacjom, w których takie relacje mogłyby wpływać na niezależność prowadzonego badania.
W zależności od przypadku znaczenie mogą mieć np.:
- informacje o powiązaniach badacza lub organizacji badawczej z podmiotami komercyjnymi,
- informacje o charakterze współpracy z takimi podmiotami, jeżeli występuje,
- oświadczenia dotyczące niezależności,
- zasady identyfikowania i zarządzania konfliktami interesów,
- rozwiązania służące zapewnieniu niezależności prowadzenia badań i formułowania ich wyników.
3. Finansowanie badań
Odrębnym warunkiem jest ujawnienie we wniosku informacji o finansowaniu projektu badawczego. Wnioskodawca powinien zatem wskazać, z jakich źródeł finansowane jest planowane badanie oraz – jeżeli finansowanie pochodzi od innych podmiotów – kto finansuje projekt. Informacje o finansowaniu zapewniają przejrzystość projektu i mogą mieć również znaczenie przy ocenie niezależności badacza od interesów handlowych. Sam fakt zewnętrznego finansowania badania nie oznacza jednak automatycznie braku niezależności – znaczenie mają charakter finansowania oraz relacje pomiędzy badaczem, organizacją badawczą i podmiotem finansującym.
Przykład: Jeżeli projekt jest finansowany przez przedsiębiorcę, należy ujawnić tę okoliczność i przedstawić informacje pozwalające ocenić, czy finansujący może wpływać np. na sposób prowadzenia badania, dobór metod badawczych lub prezentowanie jego wyników.
Jak można wykazać spełnienie tych warunków?
W zależności od okoliczności pomocne mogą być np. informacje o źródłach finansowania, umowach lub innych relacjach z podmiotami komercyjnymi, zasadach zarządzania konfliktami interesów oraz rozwiązaniach służących zachowaniu niezależności badawczej.
Są to wyłącznie przykłady. Nie stanowią zamkniętego katalogu wymaganych dokumentów ani dodatkowych warunków uzyskania statusu zweryfikowanego badacza.
4. Bezpieczeństwo i poufność danych
Badacz musi wykazać, że jest zdolny spełnić konkretne wymogi dotyczące bezpieczeństwa i poufności danych odpowiadające warunkom dostępu do danych VLOP lub VLOSE.
Powinien również opisać odpowiednie środki techniczne i organizacyjne służące ochronie danych, w tym danych osobowych. Zakres wymaganych zabezpieczeń będzie zależał od charakteru danych oraz sposobu, w jaki mają być udostępniane i wykorzystywane w ramach projektu.
W zależności od przypadku znaczenie mogą mieć np.:
- zasady kontroli dostępu do danych,
- określenie osób uprawnionych do pracy z danymi,
- sposób uwierzytelniania użytkowników,
- zasady przechowywania danych,
- środki zabezpieczające przed nieuprawnionym dostępem, kopiowaniem lub udostępnieniem danych,
- rejestrowanie dostępu do danych,
- procedury reagowania na incydenty,
- zasady obowiązujące po zakończeniu dostępu do danych,
- szkolenia osób mających dostęp do danych w zakresie bezpieczeństwa i ochrony danych.
5. Konieczność i proporcjonalność dostępu do danych
Wnioskowany zakres dostępu do danych oraz okres, przez który dostęp ma być zapewniony, muszą być konieczne i proporcjonalne do celów planowanego badania. Badacz powinien zatem nie tylko określić, jakich danych potrzebuje, ale również wyjaśnić, dlaczego właśnie taki zakres, poziom szczegółowości i okres dostępu są potrzebne do realizacji projektu.
Zakres wnioskowanego dostępu powinien wynikać z celu i metodologii badania.
Przykład: Jeżeli cel badania może zostać osiągnięty przy wykorzystaniu danych zagregowanych, potrzeba uzyskania dostępu do danych bardziej szczegółowych powinna zostać odpowiednio uzasadniona. Podobnie, jeżeli badacz wnioskuje o dane obejmujące okres sześciu miesięcy, powinien wyjaśnić, dlaczego taki okres jest potrzebny do przeprowadzenia planowanej analizy.
6. Związek badania z ryzykiem systemowym
Projekt badawczy musi realizować cele określone w art. 40 ust. 4 rozporządzenia DSA. Oczekiwane wyniki badań powinny przyczyniać się do:
- wykrywania, identyfikowania i zrozumienia ryzyka systemowego w Unii Europejskiej lub
- oceny adekwatności, efektywności i skutków środków stosowanych w celu ograniczania takiego ryzyka.
We wniosku należy więc wykazać konkretny związek pomiędzy przedmiotem planowanego badania a ryzykiem systemowym. Sam naukowy charakter projektu nie jest wystarczający do uzyskania dostępu w trybie art. 40 ust. 4 rozporządzenia DSA.
7. Publikacja wyników badań
Badacz musi również zobowiązać się do bezpłatnego podania wyników badań do wiadomości publicznej w rozsądnym terminie po ich zakończeniu. Publikacja wyników powinna następować z uwzględnieniem praw i interesów odbiorców danej usługi oraz zgodnie z przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych.
Jak wykazać spełnienie warunków w praktyce?
Sposób wykazania poszczególnych warunków będzie zależał od charakteru badacza, organizacji badawczej, projektu oraz danych, których dotyczy wniosek. Wskazane powyżej dokumenty, informacje i rozwiązania mają charakter przykładowy. Nie stanowią zamkniętego katalogu dokumentów wymaganych od wnioskodawcy ani dodatkowych warunków uzyskania statusu zweryfikowanego badacza.
Dokumentacja powinna przede wszystkim umożliwić ocenę, czy w konkretnym przypadku spełnione są warunki określone w art. 40 ust. 8 rozporządzenia DSA.
Spełniasz te warunki? Sprawdź, jak przygotować wniosek o przyznanie statusu zweryfikowanego badacza.