Mediacja w sporach wydawców z platformami – rola Prezesa UKE
24 lutego 2026
Wpisujesz w wyszukiwarkę hasło i w odpowiedzi otrzymujesz fragment artykułu prasowego – kilka zdań, nagłówek, czasem zdjęcie. Taki model funkcjonowania internetu stał się codziennością. Z jednej strony ułatwia szybki dostęp do informacji, z drugiej rodzi pytanie o zasady korzystania z treści tworzonych przez wydawców.
Nowelizacja ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych która weszła w życie 20 września 2024 r., wprowadziła prawo wydawców publikacji prasowych do wynagrodzenia za korzystanie z ich treści przez platformy takie jak Google czy Meta. Jednocześnie ustawodawca przewidział szczególną procedurę ustalania tego wynagrodzenia – obejmującą negocjacje między stronami, możliwość mediacji, a w określonych sytuacjach także wydanie orzeczenia o wysokości tego wynagrodzenia przez Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej.
Nowelizacja była efektem implementacji do polskiego porządku prawnego tzw. dyrektywy DSM (Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/790 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym). W ramach transpozycji przepisów dyrektywy, polski ustawodawca zdecydował się na ustanowienie szczególnego mechanizmu ustalania wynagrodzenia, pozostawiając proces negocjacyjny w rękach stron zastrzegając przy tym, że przy braku porozumienia, strony mogą skorzystać z udziału w procesie niezależnego organu administracji publicznej, działającego w jasno wyznaczonych ustawowo granicach.
Rola Prezesa UKE w mediacji
Szczególną rolę w procesie powierzono Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej, któremu ustawodawca nadał ustawowo określoną kompetencję do prowadzenia mediacji pomiędzy stronami oraz do wydania rozstrzygnięcia co do wynagrodzenia – w granicach i na zasadach wyraźnie określonych w ustawie. Rola ta ma charakter stricte proceduralny oraz organizacyjny i sprowadza się w szczególności do:
- formalnego zainicjowanie mediacji poprzez zawiadomienie stron o jej rozpoczęciu i wyznaczenie terminu oraz miejsca,
- wyznaczenia mediatora spełniającego ustawowe wymogi,
- zapewnienie obsługi techniczno-organizacyjnej mediacji,
- przyjęcia protokołu z mediacji po jej zakończeniu.
Dopiero w sytuacji, gdy mediacja nie doprowadzi do zawarcia ugody (albo gdy nie dojdzie do niej z przyczyn wskazanych w ustawie), Prezes UKE może – na wniosek strony – wydać orzeczenie dotyczące wysokości wynagrodzenia albo sposobu jego ustalenia (art. 99¹⁵).
Można więc powiedzieć, że ustawodawca przypisał Prezesowi UKE rolę gwaranta procedury: Prezes UKE uruchamia i organizuje mediację, czuwa nad jej formalnym przebiegiem, a w razie braku porozumienia przechodzi do kompetencji orzeczniczej w ściśle określonym przez ustawodawcę zakresie
Jak wygląda ta procedura krok po kroku?
Najpierw negocjacje między stronami - ustawa zakłada, że to strony w pierwszej kolejności powinny samodzielnie uzgodnić wysokość wynagrodzenia. Przy jego określaniu muszą uwzględnić wszystkie istotne okoliczności, w szczególności:
- przychody uzyskiwane przez usługodawcę z tytułu zwielokrotniania lub publicznego udostępniania publikacji (w tym przychody z reklamy) w ostatnich dwóch pełnych latach obrotowych,
- rodzaj publikacji prasowych,
- okres korzystania z prawa.
Jeżeli w ciągu trzech miesięcy od złożenia oferty zawarcia umowy strony nie osiągną porozumienia, każda z nich może złożyć do Prezesa UKE wniosek o przeprowadzenie mediacji.
Rozpoczęcie mediacji – obowiązki Prezesa UKE. Po złożeniu przez jedną ze stron wniosku o przeprowadzenie mediacji Prezes UKE w terminie 14 dni, od dnia wpływu poprawnego pod względem formalnym wniosku, zawiadamia strony o rozpoczęciu mediacji, wyznacza termin i miejsce jej rozpoczęcia, przy czym termin rozpoczęcia mediacji nie może przypadać później niż 60. dnia od dnia złożenia wniosku.
Mediacja jest prowadzona tylko wtedy, gdy druga strona w terminie 14 dni od zawiadomienia wyrazi zgodę na przystąpienie do mediacji.
W kolejnym kroku Prezes UKE wyznacza mediatora spośród pracowników UKE albo innych osób, posiadających wiedzę lub doświadczenie w zakresie mediacji, posiadających wiedzę z zakresu rynku mediów lub prawa autorskiego, dających rękojmię bezstronności.
Prezes UKE zapewnia także obsługę techniczno-organizacyjną mediacji.
Mediacja trwa maksymalnie 60 dni, chyba że strony postanowią inaczej.
Po jej zakończeniu mediator przekazuje Prezesowi UKE protokół z mediacji wraz z aktami sprawy, a stronom – protokół z jej przeprowadzenia.
Co jeśli strony zawrą ugodę? Wtedy każda ze stron może wystąpić do sądu z wnioskiem o jej zatwierdzenie i nadanie klauzuli wykonalności (na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o mediacji).
Jaki jest skutek braku ugody? Każda ze stron może w ciągu 30 dni od doręczenia protokołu z mediacji złożyć wniosek o wydanie przez Prezesa UKE orzeczenia o wysokości wynagrodzenia, albo o sposobie ustalenia jego wysokości.
Co istotne, Prezes UKE może wydać orzeczenie również bez przeprowadzania mediacji, jeżeli jedna ze stron nie przystąpi do mediacji albo strony nie zawrą umowy bez przeprowadzania mediacji.
W toku postępowania Prezes UKE może powołać biegłego, może żądać od stron dokumentów, informacji i danych niezbędnych do wydania orzeczenia, bierze pod uwagę w szczególności okoliczności wskazane w art. 99¹² ust. 1 (m.in. przychody, rodzaj publikacji, okres korzystania).
Orzeczenie powinno zostać wydane w terminie 60 dni od złożenia wniosku albo w terminie 30 dni od otrzymania opinii biegłego (jeżeli został powołany) nie później jednak niż w ciągu 6 miesięcy od złożenia wniosku.
Prawo do sąduOrzeczenie wydane przez Prezesa UKE nie ma charakteru definitywnego w tym znaczeniu, że ustawodawca przewidział możliwość jego pełnej kontroli przez sąd powszechny. Stronom przysługuje prawo do wniesienia, za pośrednictwem Prezesa UKE, sprzeciwu do sądu powszechnego , w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia.
Ustawa przewiduje także ramy czasowe rozpoznania sprawy: sąd pierwszej instancji powinien wydać orzeczenie w terminie 18 miesięcy od dnia przekazania przez Prezesa UKE akt wraz ze sprzeciwem, natomiast sąd drugiej instancji rozpoznaje apelację w terminie 12 miesięcy od dnia przedstawienia akt sprawy przez sąd pierwszej instancji.
Jaka jest zatem rola Prezesa UKE w procesie?
Prezes UKE w procesie pełni dwie wyraźnie określone funkcje:
- - Organizatora mediacji – inicjuje formalnie jej przebieg, wyznacza mediatora i zapewnia zaplecze organizacyjne.
- - Organu rozstrzygającego – w razie braku ugody wydaje orzeczenie określające wysokość wynagrodzenia albo sposób jego ustalenia.
Mechanizm ten ma zatem charakter sekwencyjny: najpierw negocjacje między stronami, następnie mediacja, a dopiero na koniec tego procesu – rozstrzygnięcie Prezesa UKE.
Ustawodawca przewidział model, w którym spór w pierwszej kolejności powinien zostać rozwiązany polubownie, przy wsparciu mediatora, a dopiero w razie niepowodzenia – w drodze orzeczenia administracyjnego.
Ewelina Żak, dyrektor Departamentu Usług Cyfrowych